Het socialistisch tekort van de SP

Gisteravond waren Diederik Samsom en Emile Roemer bij Nieuwsuur in debat over het Oekraïne-referendum. Ik schrok daar van de argumenten van Roemer. Niet zozeer de gebrekkige feitenkennis viel me op, dat zijn we wel van hem gewend, maar het feit dat hij zich volledig distantieerde van zijn socialistische roots baarde me zorgen. Blijkbaar heeft het socialisme bij de SP nu volledig plaatsgemaakt voor links-populisme. Want juist de internationale solidariteit en het ideaal van zelfbeschikking staan centraal in onze socialistische waarden.

Ook al is het socialisme een internationaal ideaal, het heeft altijd een sterke connectie gehad met een zekere nationale gedachte. Zoals Troelstra, de SDAP-voorman uit het begin van de twintigste eeuw, al schreef in De Wereldoorlog en de sociaal-demokratie: “De weg naar de Socialistische Internationale loopt niet boven of buiten of tegen, maar door de socialistische naties.” Mijn overgrootvader, in de jaren ’30 SDAP-raadslid in Amsterdam, schreef hierover: “Men is niet alleen de groote beteekenis der nationaliteiten gaan begrijpen, maar de socialisten zijn overal voorvechters geworden van het zelfbeschikkingsrecht der naties en van de bescherming der nationale minderheden.

Dit uitte zich al vroeg in het socialistische kamp. Zo werd er op het congres van de Tweede Internationale in Kopenhagen (1910) ook een Finse delegatie uitgenodigd, ook al was Finland officieel nog geen eigen land. De socialisten geloofden erin dat het Finse volk, destijds onderdeel van Rusland, recht had op zelfbeschikking en zich daarom ook zou moeten kunnen mengen in de discussies op het socialistische congres. Juist die zelfbeschikking stond dus centraal in een belangrijk gevecht die we voerden en grote socialistische leiders, zoals de Franse Jean Jaurès, durfden zich hardop nationalist te noemen. Dit waren nationalisten die elk volk hun eigen nationale gedachte gunden. Het verzet van Jaurès tegen de Eerste Wereldoorlog moest hij zelfs met de dood bekopen, omdat rechtse nationalisten juist graag een oorlog met Duitsland wilden; zij vonden het Franse volk ‘beter’ dan het Duitse volk, terwijl een socialist juist gelijkheid en broederschap tussen volkeren ziet.

Jean Jaurès, un héro tué en avant des armées, was een groot voorbeeld voor onder andere Pieter Jelles Troelstra en Stuuf Wiardi Beckman

Terug naar Oekraïne en Roemers aanval op het associatieverdrag, want juist hier ontbrak bij Emile Roemer dit ideaal van zelfbeschikking, van volkeren die hun eigen pad willen kiezen. Op de vraag of “het verdrag een provocatie is aan het adres van Poetin” merkte Roemer op dat (1) dit verdrag er toe had geleid dat de burgeroorlog was uitgebroken en dat (2) het oosten van Oekraïne aan de Russische zijde zou staan en dat dit dus voor verdere problemen zou zorgen. Kortom, dit verdrag zou tot meer conflicten met Rusland leiden en we zouden die problemen dichter bij de ‘Europese grens’ halen. Roemer liet de Oekraïense bevolking aan haar lot over. Deze redenering had weinig meer met socialisme te maken.

Twee kromme redeneringen

Allereerst de claim dat dit verdrag voor de problemen in Oekraïne heeft gezorgd. De redenatie is dan: als een land teveel door corruptie of onderdrukking wordt geregeerd en de bevolking komt daartegen in opstand, dan is dat slecht, want in zo’n opstand kunnen mensen om het leven komen. Maar we moeten toch juist strijden tegen deze onderdrukking? Dat deden we bij de opstanden in Poznan, Hongarije (1956) en Praag, Tsjechië (1968). Dat deden we bij de val van de muur. En dat deden we bij het omverwerpen van vele andere regimes. Hadden we de DDR niet op moeten nemen in West-Duitsland, omdat mensen daar nog Sovjet-sentimenten voelden? Of omdat Rusland dat niet leuk zou vinden? Een gevecht voor zelfbeschikking, zoals dat nu in Oekraïne aan de gang is, zouden socialisten altijd moeten steunen en juist samenwerking met Oekraïne kan ze daar bij helpen. Het associatieverdrag is dus niet de oorzaak van de burgeroorlog, maar juist het doel en misschien wel de oplossing.

Dan de tweede claim dat oost-Oekraïne op de hand zou zijn van Poetin. Dat is ook, zelfs als het feitelijk waar zou zijn, een hele kromme redenatie: omdat sommige mensen het niet met ons eens zijn, kunnen we de mensen die dat wel zijn niet helpen. Op 16 september 2014 stemde een grote meerderheid in het Oekraïense parlement in met het associatieverdrag en nog diezelfde dag werd het ook geratificeerd in het Europees parlement. Tegelijkertijd zullen er in Oekraïne ook nog steeds aanhangers van Poetin zitten en het blijft ook lastig om in dit conflictgebied goed te peilen om precies te weten hoe groot die groep is. Echter, het zou niet moeten uitmaken of er nog een groep is die niets met de EU te maken wil hebben. We steunen in allerlei landen groepen die willen opkomen voor onze waarden van democratie en mensenrechten en die vechten tegen corruptie en onderdrukking. Het zou toch bizar zijn als we Mandela niet hadden gesteund, omdat er in Zuid-Afrika ook nog veel racisten rondliepen? Kortom: in Oekraïne is er een grote groep die opkomt voor onze waarden en die groep zouden wij moeten steunen!

Een miljoen mensen kwamen naar het Maidanplein in Kiev, Oekraïne op 29 December 2013. (Foto: maksymenko oleksandr/NurPhoto) Beeld: Sasha Maksymenko

Het is natuurlijk toegestaan om je zorgen te maken over de mogelijke effecten van dit associatieverdrag en zelfs om je zorgen te maken over het idee dat Oekraïne zou kunnen toetreden tot de EU (al is dat nu niet aan de orde). Maar Roemer beargumenteert nu dat we niet moeten pleiten voor zelfbeschikking, omdat dat problemen kan veroorzaken, en dat we een pleidooi voor meer democratie en mensenrechten niet mogen steunen, omdat er ook nog veel conservatieve mensen in Oekraïne wonen. Dat is geen socialistische oplossing. Wij hebben juist altijd gestreden voor onze idealen en de mensen gesteund die die idealen tot uitdrukking brachten. Het zou Roemer sieren als hij zich niet verschuilt achter populistische anti-EU retoriek, maar gewoon opkomt voor socialistische waarden. Al die mensen die op het Maidan-plein protesteerden verdienen die steun.

Bekijk hier het hele Nieuwsuur-debat:

Alle rechten voorbehouden aan Nieuwsuur

Deze blog is geschreven door:

  • Martijn OttenMartijn OttenBestuurslid Politiek & CampagnesMailTelefoon+31 616936517
Bekijk hier onze campagne vóór het referendum

Categorieën: Blog, Internationale Politiek

Op de hoogte blijven van de JS?

Schrijf je in en ontvang onze nieuwsbrief waarin we je op de hoogte houden van onze politieke acties en activiteiten.



Jonge Socialisten in de PvdA