Een pleidooi tegen het doorgeslagen wantrouwen

Afgelopen vrijdag mocht ik met Stijn tijdens onze scholentour met een MBO-4 klas Directiesecretaresses uit Den Bosch praten over wat politiek voor jongeren kan betekenen. Elke keer vragen we dan “Wat maakt jou boos? Waar zou jij wat aan willen veranderen?” Dit keer vertelde een studente dat ze geen aanvullende studiefinanciering kan aanvragen, omdat DUO ervan uit gaat dat haar vader meebetaalt aan haar studie. Maar dat is waar het mis gaat: contact met haar vader heeft ze al jaren niet meer. Het is alleen heel moeilijk om dat zwart-op-wit te krijgen op zo’n manier dat DUO het accepteert. Bovendien, probeer dat maar te regelen met iemand waarmee de banden op z’n zachts gezegd vertroebeld zijn. Ondertussen is het met een moeder in de bijstand en studiefinanciering van €80,- per maand flink sappelen. Het gevoel om niet geloofd te worden, ontmoedigde haar.

Ja, je hebt altijd een hand vol mensen die frauderen met studiefinanciering door een uitwonende beurs op te strijken terwijl ze stiekem gewoon bij hun ouders wonen. En ja, zo bleek vorige week, er zijn mensen die een studielening aanvragen maar vervolgens nooit komen opdagen op school. Alleen als ik het verhaal van de studente hierboven hoor, dan denk ik: staat onze controledrift en fraudebestrijding nog wel in verhouding tot het doel waartoe zulke regelingen als aanvullende studiefinanciering dienen, namelijk studenten zonder rijke ouders de kans geven om een goede opleiding te volgen? Gaan we er als samenleving mee akkoord dat je geen financiële hulp kunt krijgen omdat je niet kunt aantonen dat je vader geen contact meer met je wilt, ook al dreig je je studie niet meer te kunnen betalen?

Het blijft altijd een moeilijke afweging. Aan de ene kant zorgt het stevig aanpakken van fraude voor het behoud van het draagvlak voor zulke, op solidariteit gebaseerde, voorzieningen. Aan de andere kant zorgen extra regels en controles ervoor dat mensen die deze voorzieningen wél echt nodig hebben, tussen wal en schip raken. We zullen altijd een tussenweg moeten vinden tussen deze twee uitersten, maar in dit geval vraag ik me af: zijn we niet te ver doorgeslagen?

Helaas kom je dit probleem niet alleen bij de studiefinanciering tegen. Ons hele systeem van sociale voorzieningen lijkt momenteel gebaseerd op wantrouwen. Eigenlijk denken we steeds langer na over wat voor fraude en misbruik voorkomen moet worden, dan wie we daarbij onderweg verliezen. Denk bijvoorbeeld ook aan het aanvragen van WW of bijstand en de schrijnende documentaire “De Tegenprestatie“. Mappen sollicitatiebrieven en ander bewijsmateriaal moeten mensen aanleveren om te laten zien dat ze écht bezig zijn met het vinden van een baan. Steeds opnieuw worden duizenden mensen met een chronische ziekte of handicap herkeurd, want stel je voor dat die ene persoon ondertussen in staat is om te werken en toch een uitkering krijgt.

 

"Het is makkelijk om altijd het slechtste van de mens te verwachten, dan kun je in ieder geval niet teleurgesteld worden"

Tweet citaat

Het wordt tijd dat we dit veranderen. Het is makkelijk om altijd het slechtste van de mens te verwachten, dan kun je in ieder geval niet teleurgesteld worden. Ik vraag me af of we met deze houding uiteindelijk niet meer schade toe brengen dan ellende voorkomen. Niet eens alleen omdat heel veel mensen nu niet de hulp krijgen waar ze recht op hebben, of door tientallen hoepels moeten springen om in aanmerking te komen voor de hulp die ze nodig hebben. Ook in een kille kosten-baten afweging is fraudebestrijding vaak ontzettend duur in verhouding tot te problemen die je ermee oplost.

Kortom, het wantrouwen is doorgeslagen. Waarom kunnen we er niet meer gewoon vanuit gaan dat mensen intrinsiek gemotiveerd zijn om een studie te volgen? Om een baan te vinden? Om het beste uit het leven te halen? Volgens mij houden we op die manier én meer mensen binnenboord, is het al met al minder duur én treedt de overheid mensen weer tegemoet die stimuleert in plaats van demotiveert: met vertrouwen.

Een blog van:

Categorieën: Blog

Op de hoogte blijven van de JS?

Schrijf je in en ontvang onze nieuwsbrief waarin we je op de hoogte houden van onze politieke acties en activiteiten.



Jonge Socialisten in de PvdA